Şimdi, ülkesini seven herkes şeker fabrikaları satılmasın diye yırtınırken benim Malatya Şeker Fabrikası ile anılarım canlandı. Babamın yılda iki defa heyecanlandığı dönem vardı. Köyde ekip sattığı tütünün ve pancarın devletten parasını aldığı dönemler. O zaman da kayısı boldu ama yemelik olarak görürdük, çünkü henüz bir pazarı, uluslararası alıcısı oluşmamıştı kayısının. Babam pancarın parasını Ziraat Bankasından mı alırdı, yoksa direkt fabrikadan mı bilmiyordum ama gelenek olarak pancarı teslim ettikten sonra 1 çuval kesme, 1 çuval da kül şeker gelirdi eve. Birkaç çuval da rençberlere giderdi. Yani şekerin nereden geldiğini bilirdik. Bu mısır şekeri mi, mısır şekeri mi, kamışı şekeri mi diye kaygımız olmazdı.
Şeker fabrikasının sosyal görevleri de vardı. “Şekerin havuzunda” düğün ya da balo prestijli bir aktiviteydi. Amatör takımlar için fabrikanın hemen yanındaki “Şeker Stadı”, “Sümer Stadı”na göre daha prestijliydi. “Şekerin doktoru” rahmetli akrabam Yusuf Turfanda’yı 55-60 yaş üzerindeki Malatyalı olan herkes bana sorar; o kurumun doktoru olmasına rağmen herkese yardım eden, herkese dokunmuş bir doktordu. Yani fabrikalar sadece fabrika değildi, kentin ruhuydu. Her şeker fabrikası başlı başına bir şehirdi, sadece fabrika değil bunlar aslında kendi kendine yetebilen birer ülke gibiydi. Onlar, cumhuriyetin sosyal sorumluluk projesiydi. Atatürk’ün kafasındaki fabrika, sadece üretim yapılan bir mekân değil, aynı zamanda “ar-ge” çalışmalarının yapıldığı bir laboratuvar, eğitim verilen bir okul, her türlü sanat ve spor imkânlarına sahip bir kültür kompleksi, kısacası adeta dört dörtlük bir “yaşam alanı”, bir kamptı. O fabrikaların futbol takımları, camileri, halkevleri, işçi lojmanları vardı. Yani fabrikalar gerçek anlamda “yerli ve milli” idi.
Özelleştirme furyası ile beraber şehrimdeki devlete ait fabrikalar olan Sümerbank ve Tekel fabrikaları ile Et Balık Kurumu içindeki makinalar ve arazileri beraber satıldı. Bunlara ait de anılarım var elbet, ancak onları anlatmakta geç kaldım. Malatya Şeker Fabrikası satılacak fabrikalar arasında değil, ama “Sarı Öküz” hikâyesini bilenler onun da gideceğinin farkında. Bu zihniyetle şimdilik alıştırılıyoruz, kamuya ait 25 fabrikadan 25’ini de satmıyoruz ya, 14 tanesi gidiyor. Satılmayan şeker fabrikamız ayrıca bir Eğitim Araştırma hastanesi, bir diş sağlığı merkezi, bir Emniyet Müdürlüğü, biri özele ait 2 kapalı yüzme havuzu, bir spor salonu doğurdu, Fizik Tedavi hastanesine de gebe. Bunlar benim bildiklerim. Aklıma bir fıkra geldi. Hapise düşen adamın çok hastalığı varmış, her revire gittiğinde ya dişleri çekilir, ya gangren olan parmağı kesilir, ya da safra kesesi, apandisiti filan alınırmış. Gardiyan Temel hapishane müdürüne şikayete gelmiş; “Efendim malum mahkumun taksit taksit kaçtığından şüpheleniyorum.” Benim de bizim fabrikaya ait aynı şüphem var.
Bir fabrika niçin satılır; özel şirket daha iyi işletsin diye, zarar ediyor diye, değil mi? Hadi Sümerbank yerine geçen tekstil fabrikaları var da; tütün fabrikalarına ne oldu? Liberal ekonomi gereği sigara satışını yasaklayamıyoruz, zam ile tüketimin azalacağını sanıyoruz. Peki, tarım üreticisini düşünen var mı? Yabancı fiyakalı markaların lobilerinin bu üretim kısıtlaması kanununda parmakları yok mudur? Adıyamanlı tütün üreticileri neden sokağa döküldü de biber gazını yediler acaba? THY de on beş sene önce zarar ediyordu. İyi bir yönetimle dünya çapında başarılar sağlayıp kar etti. Bir kurum zarar ediyor diye satmak kesinlikle iyi niyet değildir. Aynı şekilde pancara da kota koy, sonra zarar ettir ve sat; biz bu filmi yakında gördük. Önce tütünde kapanan fabrikalar, işsiz kalan işçiler, malı elinde patlayan üretici, sonrasında ithal tütün/sigaraya mahkûm edilen tüketici. Şimdi de bunun sonu ithal nişasta bazlı şeker(NBŞ)’le bitenini koymuşlar vizyona. Fabrikalara kadrolu hiçbir işçi alınmıyor artık, emekli olanın yerine alınan taşeronla kadrolar sindiriliyor, yani işçiler de taksite dâhil.
Nişasta bazlı şekerler (mısır, patates ve buğdaydan yapılan şekerler) 5 kat ucuz ve o kadar zararlı iken marketlerdeki şekerli ürünlerin hemen hepsi bunu kullanmakta ve bizler de almaktayız. Hiç şeker yemiyorum sananlar bile marketten aldıkları ürünlere baksınlar bakalım kaçında glikoz şurubu, früktoz şurubu kullanılmış. Yediğiniz hiçbir şey, yediğinizi sandığınız şey değil. Ortada talep yoksa doğal olarak bu fabrikalar da tutunamayacaktır. Kanuni olarak devlet tarafından aksi yönde NBŞ’e engeller konulup, doğal şeker tüketimi artırılmadığı sürece bu savaşı kaybedeceğiz. Şeker lobisi dünyadaki sayılı lobilerden biridir ve bu savaşı da kazanmak üzere olduğu görünmektedir. Avrupa’da NBŞ’in toplam şeker üretimine kotası %0-5 arası değişir; Fransa, Hollanda ve İngiltere’de ise ithali ve üretimi yasaklanmıştır. Bize NBŞ satıp, Bursa’da mısır şurubu fabrikası kuran ABD’de kota %4. Türkiye’de ise kota %15 şu anda.
Nişasta bazlı şekerler, tokluk hissi vermeyen ve kanserden kalp hastalıklarına ve karaciğer yetmezliğine kadar birçok kronik hastalığa yol açar. Beyindeki tokluk duygusunu algılayacak glikoz sensörleri bulunmaktadır; früktoz için söz konusu olmayan bu durum yeme davranışını bozabilmektedir. Früktozun karaciğer içindeki metabolizması farklıdır. Früktoz sindirim ve yıkımı glikozdan hızlıdır. Hızla glikolize olur, yağ asidine çevrilir. Yağ asidi ise vücudun anarşistidir, bütün metabolizmayı serseme çevirir. Glikoz insülini uyarır, ancak früktoz insülini artırmaz; insülin de tokluk hormonu olan leptini uyarır, normal pancar şekeri ile aşırı yeme hissi olmaz. Şişmanlık sonraki sonuçtur, çeşitli kanser türleri (kolon kanserleri, karaciğer kanserleri, kadınlarda meme kanserleri gibi) obezite artışı nedeni ile artmaktadır.
Üstelik şeker, buğday, pirinç gibi ürünler stratejik ürünlerdir. Dünya bize düşman deyip de onların ürettiği tarım ürünlerine mahkûm olmak niye? Almanya yıllar sonra bize otomobil satmazsa çok sorun olmaz da ekmeğe muhtaç olmak kötü be abi. “Sistematik sömürge nedir, nasıl yapılır”ın örneği olacak bu özelleştirme. Henry Kissinger der ki: "Petrolü kontrol edersen ulusları, yiyeceği kontrol edersen insanları kontrol etmiş olursun". Yapmayın lütfen sayın yöneticilerimiz; verimliliği arttırın, modernize edin, çalışmayan işçiyi mühendisi yollayın, kendi içinde çözüm bulun, fabrikayı işçilere satın ama bu fabrikalara kıymayın. Şeker fabrikaları satılırsa bizler şişmanlayacağız ama ülke zayıflayacak.