MALATYA İnönü Üniversitesi’nin Almanya’nın Giessen Üniversitesi ile birlikte düzenlediği “Organ Nakli Kongresi”nin 9’uncusunu izlemek üzere kente gittiğimde, toplantı öncesi Boston College (ABD) ekonomi profesörleri Tayfun Sönmez ve Utku Ünver’le karşılaştım.
İnönü Üniversitesi Senatosu, Prof. Sönmez ve Prof. Ünver’e birlikte kurguladıkları, “Banu Bedestenci Sönmez Karaciğer Çapraz Nakil Sistemi”ni Prof. Sezai Yılmaz yönetimindeki Karaciğer Nakli Enstitüsü’nün kullanımına açmaları nedeniyle fahri doktora cübbesi giydirme kararı almıştı.
Prof. Sönmez ve Prof. Ünver’in kurgulayıp yönettiği formülü benimseyen Prof. Sezai Yılmaz ve ekibi, sistemi oturtmuş, başarılarını dünyada ilk kez gerçekleşen “7’li çapraz karaciğer nakli”ne kadar ulaştırmıştı.
Üç Hoca ile sohbet ederken Prof. Ünver’in yanından ayırmadığı bilgisayarı dikkatimi çekti:
- Utku Hocam, bilgisayarınızı üniversitede kilitli bir odaya bırakabilirdiniz. Neden sırtınızda taşıyıp kendinizi yoruyorsunuz?
Prof. Ünver şu yanıtı verdi:
- Her an hasta ve karaciğer vericisi havuzumuza yeni giriş olabilir. Verici ile karaciğer nakli bekleyenler arasından uyumu en iyi olabilecek hastanın belirlenmesi konusunda çalışmam gerekebilir. O nedenle bilgisayarım hep yanımdadır.
Bu yanıt üzerine sordum:
- Hasta ve karaciğer verici havuzunu siz mi yönetiyorsunuz? Ben formülü İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü’ne verdiniz, Sezai Hoca ve ekibi yönetiyor diye düşünmüştüm.
Prof. Sönmez ve Prof. Ünver birlikte yanıtladı:
- Karaciğer nakli bekleyen hastalar ve vericilerin olduğu havuzu Seza Hocamız ve ekibiyle sürekli irtibat haline, paslaşarak biz yönetiyoruz. Biz hep işin içindeyiz.
İşin uzmanlık yanını merak ettim:
- Sizler ekonomi profesörüsünüz. Karaciğer uyumu konusunu nasıl izleyip anlayabiliyorsunuz?
Prof. Sönmez anlattı:
- Biz üzerinde çalıştığımız her konuyu uzmanlaşacak düzeyde öğreniriz. Tıp doktoru değiliz ama nakil bekleyen hasta ile karaciğer vericisinin uyumu konusunu çok dikkatlice yönetebilecek bilgiye sahibiz.
Prof. Sönmez, İnönü Üniversitesi Rektörü Prof. Ahmet Kızılay’ın elinden fahri doktora belgesini alıp, cüppeyi giymesinin ardından formüle uzanan öyküyü anlattı:
· Utku (Ünver) ile birlikte “Banu Bedestenci Sönmez Karaciğer Çapraz Nakil Sistemi” ile taçlanan yolculuğumuz 2000 yılında Koç Üniversitesi’nde başladı.
· Akademik olarak tasarladığımız formülü hastaların hizmetine sunmak istedik. Bu hayallerimizi gerçekleştirmenin ABD’de mümkün olacağını anlayınca 2004 yılında Boston’a yerleştik.
· Dünyanın iktisadi tasarım sistemiyle donatılmış ilk “çapraz böbrek nakil sistemi”ni 2004 yılında New England bölgesinde kurduk.
Bu noktada Prof. Sezai Yılmaz ve ekibinin başarısı üzerinde durdu:
· Sezai Hocamız (Yılmaz) ve İnönü Üniversitesi karaciğer nakli ekibi ile kurduğumuz işbirliği, bu ekibin eşi benzeri görülmemiş özverisi sayesinde diğer yaptıklarımızın ötesine geçti.
· Yeni bir hasta sisteme girdiğinde, bilgi bize genelde Türkiye saati ile 19.00-20.00 gibi gönderilir. Biz cevabı en geç 1 saat içinde veririz.
· Kimi zaman yüzlerce senaryo oluşur. Bu gibi durumlarda Sezai Hoca ekibini toplar, gece 23.00-00.00’a kadar senaryolar çalışır.
· 2 senedir Sezai Hoca’nın gece 21.00’den önce hastaneden ayrıldığına şahit olmadık. Böyle bir ekiple çalışınca kısa sürede sistemimiz başarıdan başarıya ulaştı.
· Bizim formül devreye girene kadar yılda 10 çapraz nakil ancak yapılabiliyordu. Bizim formülle İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü bir yılda 100 nakli aştı. Yani, 10 yıllık nakli bir yılda gerçekleştirdi.
Prof. Sönmez, sistemin nasıl işlediğini anlatıp, çağrısını yaptı:
· Sistemimize gelen hastalar iki gruba ayrılır: Vericileriyle uyumsuz olanlar ve vericiyle uyumlu olduğu halde kendilerine daha uygun nakil alabilmek için katılanlar.
· Örneğin, A kan grubu bir hastanın A grubu bir vericiden nakil alması, 0 kan grubu bir vericiden almasına göre daha iyi sonuçlar veriyor. Sistemin başarısı için ikinci gruptaki hasta yakınları için çok önemlidir.
· Bu durumdaki bütün hastaları Malatya İnönü Üniversitesi’ne davet ediyorum. Hem daha iyi nakil alın, hem de birçok hayat kurtarmaya vesile olun.
İyi ki Prof. Sezai Yılmaz ile Prof. Sönmez ve Prof. Ünver’in yolları kesişmiş, formül İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü’nün kullanımına açılmış…
“Banu Bedestenci Sönmez Karaciğer Çapraz Nakil Sistemi” ile Prof. Yılmaz ve ekibinin başarısı birleşince, İnönü Üniversitesi 7’li çapraz nakil ile dünyada öne çıktı, tarihe geçti…