Malatya Kahvaltı Sofrasının Yükselen Yıldızı DERMAN

İbrahim Halil KILIÇ

10-02-2025 17:09

Zengin Malatya Mutfağında kahvaltı kültürü de önemli bir yer tutmaktadır.

Başta Yeşilyurt ilçemizde Lezzet Vadisi olarak adlandırdığımız bölgedeki birbirinden güzel doğal mekânlarda sunulan eşsiz kahvaltılar; il merkezinde, Battalgazi,  Doğansehir, Arapgir, Kale, Pütürge ilçelerimizde yöreye özgü ürünlerle damaklara lezzet şöleni yaşatmaktadır.

Bu zengin kahvaltı kültürünü Malatya’ya özgü ürünlerle daha da çeşitlendirmek gerekir.

Malatya yerli peynirimizin taze, salamura ve hellim peyniri gibi kızarmış peynir olarak en az üç çeşit kahvaltı sofrasında yerini alması gerekir.

Malatya peyniriyle yapılan tereyağlı su böreğine kim hayır diyebilir ki?

Ayrıca yeşil soğan, maydanoz, ıspanak gibi yeşilliklerle fırınlarda yapılan peynirli pidenin de sofralarda yerini alması gerekir.

Kış mevsimindeki kahvaltı sofralarında kurutulmuş biber, salatalık, patlıcan   ve diğer malzemelerle yapılan hırçik kavurması, yine kış mevsimi için ilkbahardan itibaren bahçeli evlerde, köylerde beslenen danaların sonbaharda kesilerek odun ateşinde kazanlarda kavrulan kışlık kavurmalar kendi yağında  ısıtılarak sade kavurma olarak veya yumurta ile pişirilip kahvaltı sofrasında yerini almalıdır.

Kışlık kavurulan kıymanın bakır tavalarda ısıtılıp üzerine bolca kekik serpilerek kahvaltıya renk katması, ayrı önem taşımaktadır.

Malatya kahvaltı sofrasında Malatya’ya özgü daha birçok kahvaltılık ürün vardır.

 

Yabani dereotunun tuzlu su ve pekmezle özel yöntemlerle salamura edilmesi sonucu yöresel adı samut olan üründen yapılan çökelekli samut salatası, samutlu patates salatası (patates öfelemesi), yumurtalı marul salatası Malatya kahvaltı sofrasında olması gereken ürünlerdir.

Bu yazımda esas konum; Pütürge, Doğanyol ilçelerimizin kahvaltı sofralarından eksik olmayan derman veya çemen hatta çaman ismiyle anılan özel karışımdır aslında.

Derman nohut, buğday, mısır, kabak, karpuz çekirdeği; Pütürge yöresinde yetişen acı biber kurusu, dağ kekiği, çedene, boy otu, ceviz, kurutulmuş ısırgan otu, kaya tuzu gibi ürünlerin sac veya toprak tavalarda kavrulup un değirmenlerinde un kıvamında öğütülürek sac ekmeğinin önce kahvaltılık hafif tuzlu tereyağına banılıp sonra da dermana boca edilmesi ile yenilen baharatlı, hafif acı ama iştah açıcı, aromatik bir kahvaltılık karışımdır.

Bu karışımı 1980’ li yıllarda keşfettim.

Hazırlanması, içerisine konulan malzemelerin aromatik uyumu ve yeme şekliyle bu ürünün gastronomiye kazandırılması gerektiğini düşünerek sırasıyla 2000 yılında Çırağan Kempinski Otel’de (Çırağan Sarayı), daha sonra İstanbul Maçka Hyatt Regency Otel’de, İstanbul Sultanahmet Four Seasons Oteli’nde Malatya yemekleri haftasında hem kahvaltı sofrasında hem de diğer öğünlerde başlangıç olarak verilmesini sağladım .Otel şefleri tarafından bu karışım çok beğenilerek süzme yoğurt üzerine dökülüp üzerine sızma zeytinyağı gezdirilerek ikram edilmeye başlandı.

Derman, bir dönemde ünlü bir gurme tarafından TBMM mutfağına kadar ulaştırıldı.

Bu lezzetli karışımın il merkezinde hizmet veren Çamlıca Yöresel Kahvaltı Sofrası’nda ve Mövenpick Otel’in özel kahvaltı sofrasında da artık yer almaya başladığını memnuniyetle öğrenmiş bulunmaktayım.

Yazımı Malatya’da hizmet veren kahvaltı mekânlarının yöresel peynir çeşitlerimize, endemik otlara, kışlık kurutulmuş ürünlere, kışlık kavurma ve kıymamıza, ekmek çeşitlerimize, sac böreğine, Malatya peyniriyle yapılan su böreğine, peynirli pidelere daha çok yer vermelerini dileyerek sonlandırıyorum.

DİĞER YAZILARI MALATYA YEMEK KÜLTÜRÜNDE PİLAVLARIMIZ 01-01-1970 03:00 Malatya Mutfağında Meyve Kullanılarak Yapılan Yemekler 01-01-1970 03:00 Kayısı Tatlıları Yarıştı 01-01-1970 03:00 ZENGİN YEMEK KÜLTÜRÜYLE BİRÇOK ÜNVANA SAHİP MALATYA 01-01-1970 03:00