6 Şubat felaketinin üzerinden yaklaşık 20 ay geçti. Bu süreçte neler yapıldı, neler yapılmadı? Malatya’da hangi noktada, hangi konularda tıkanıklık var; bu yazımda genel bir değerlendirme yapacağım.
Bilindiği üzere TOKİ ve Emlak Konut, inşaatlara devam ediyor. Hem ticari alanlarda hem de konut alanlarında çalışmalar var. Ancak kaybettiğimiz yapı stoğunun oranına bakınca yapılan inşaatların oran olarak çok geride olduğunu görüyoruz. Konteyner kentte 100 binin üzerinde insanımız yaşam mücadelesi vermeye devam ediyor. Bu geri kalmışlığı ve yetersizliği Çevre Şehircilik Bakanı Murat Kurum da fark etmiş olacak ki son Malatya ziyaretinde birçok yöneticiye sitem dolu söylemlerde bulundu. Bakan Bey’in verdiği son talimatlarla süreç biraz daha hızlanacak diye ümit ediyoruz. Görünen o ki insanlar en az 4-5 kışı daha konteyner kentte geçirecek.
Bu kadar büyük bir yıkımın altından devletimizin tek başına kalkmasının mümkün olmadığını bizler iyi biliyoruz. Burada sivil inisiyatifin de aynı gayretle çalışıyor olması gerekiyordu. Bu da yerinde dönüşüm sistemiyle olmalıydı. Ancak yanlış kurgulandığı için bu sistemin çalışmayacağını başından beri tahmin ediyorduk. Geldiğimiz noktada ise belediyelerden çıkan ruhsat sayısına baktığımızda haklı olduğumuz ispatlanmış oldu. Yerinde dönüşümde vatandaşlar bir araya gelemiyor. Küçük daire, büyük daire; alt kat, üst kat derken herkes farklı taleplerde bulunuyor ve anlaşmazlık çıkıyor. Hibe kredi miktarının haricinde daire başına peşin ödenmesi gereken yaklaşık 1 milyon lira ek ücret çıkıyor, enflasyon ortamı müteahhitin yatırım hevesini kırıyor, kurumlarda ise birçok teknik aksaklıklarla karşılaşılıyor. Bunu ne vatandaş ne de teknik ekip aşabildi maalesef. Bu da sistemin çalışmamasına, yerel esnafın ticaret yapamamasına ve eski yapı stoğunu yerine koyamamamıza sebep oldu. Bu bir zincirin halkası gibi problemler silsilesini peş peşe getirdi. Kiraların yükselmesindeki sebep de tam olarak bu işte. Emlak ilanlarına baktığımızda sayı olarak sabit olması gereken kiralık veya satılık yapı stoğumuzun neredeyse sıfırlandığını görüyoruz. Kiralık daire olmayışı, kira bedellerinin bir anda artmasına sebep oldu. Fırsatçılık var evet ama tek sebep o değil. Kiralık daire stoğu yeterli miktarda olsa fırsatçılar rakamları istediği gibi yükseltemezdi. Muhtemelen önümüzdeki yıl kiralar 40 bin lira bandında olacak. Bu rakamları nasıl ödeyeceğiz, bilinmez. Ama ters parabol grafiği gibi sıkıntının daha da büyüdüğünü görebiliyoruz.
Konut satış fiyatları, deprem travmasından dolayı kira oranlarının aksine çok geride. Depremden korkan vatandaş, ev almıyor ve fiyatlar çok geride kalıyor. Satılık daire sayısının azlığından bahsettik ancak satış sayısı çok daha geride olduğu için fiyatlar şimdilik uygun. Az sayıda bulunan bu daireler de satıldıktan sonra kiraların bir anda arttığı gibi ev fiyatlarının da çok ciddi şekilde artacağını öngörüyoruz. Bu durumda yapı stoğu tamamen bitmiş olacak ki işte o zaman kiralar söylediğim gibi 40 bin lira bandını görmüş olacak. Muhtemelen en geç bir yıl içinde gerçekleşir bu senaryo. Ev ihtiyacı olanlar için şu an alım fırsatı olduğunu söyleyebilirim.
Peki, bu sıkıntı ve problemleri nasıl aşabiliriz?
Yerinde dönüşüm siteminin çalışmıyor olması, bu sonuçları doğurdu. Çözüm olarak ise rezerv alan sisteminin çalışması çok önemli. Bundan başka çıkış yolu yok maalesef. Şimdilik 49 nokta rezerv alan ilan edildi. Bu sayının daha da artırılması şart. Tükenen yapı stoğunu yerine tekrardan koyabilmenin başka bir yolu da yok. Yerinde dönüşümdeki aksaklıkların hiçbiri rezerv alan sisteminde karşımıza çıkmıyor.
Vatandaş, bu sisteme neden karşı çıkıyor peki? Yöneticilerin ve siyasi parti temsilcilerinin birbirinden farklı söylemleri ve herkesin anlayacağı dilde ortak bir açıklama yapılmayışı, bazı bölgelerde kişiye özel çifte standart yapılması, bazı yerlerde mülkiyet hakkının korunmaması, sürecin şeffaf yürütülmemesi… Bu hatalardan dolayı İhtiyacımız olan doğru bir sistemin daha ağır işlemesine sebep olduk.
İş işten geçmeden vatandaş doğru şekilde bilgilendirilerek ikna edilmeli ve sistemin önü açılarak daha çok rezerv alanlar ilan edilmeli. Başka çıkış yok.